Video Clip
Liên kết website
Thống kê truy cập

1

Viện Nghiên cứu Tôn giáo tổ chức Hội thảo khoa học: “Một số vấn đề về tâm lý học tôn giáo"

29/11/2021
Viện Nghiên cứu Tôn giáo tổ chức Hội thảo khoa học: “Một số vấn đề về tâm lý học tôn giáo"
Chiều ngày 29/11/2021 tại Hội trường 27 Trần Xuân Soạn, Hai Bà Trưng, Hà Nội Viện Nghiên cứu Tôn giáo tổ chức Hội thảo khoa học: “Một số vấn đề về tâm lý học tôn giáo

   Hội thảo khoa học với chủ đề “Một số vấn đề về tâm lý học tôn giáo” nằm trong khuôn khổ thực hiện kế hoạch Hoạt động khoa học chung năm 2021 của Viện Nghiên cứu Tôn giáo. Hội thảo cũng là sự tiếp nối một loạt các hội thảo chuyên sâu vào từng hướng tiếp cận trong khoa học xã hội về tôn giáo mà Viện Nghiên cứu Tôn giáo đã bắt đầu triển khai thời gian gần đây.

   Hội thảo có mục đích làm rõ tiếp cận Tâm lý học về tôn giáo; giới thiệu, cập nhật về cơ sở lý luận, các trường phái lý thuyết, hệ thống khái niệm, thuật ngữ của Tâm lý học về tôn giáo trên thế giới; chỉ rõ các thế mạnh về cách tiếp cận và về phương pháp nghiên cứu cũng như thúc đẩy những khả năng ứng dụng Tâm lý học vào nghiên cứu tôn giáo trong thực tiễn ở Việt Nam; giới thiệu, đánh giá, thảo luận về các công trình nghiên cứu tôn giáo ở Việt Nam dùng tiếp cận Tâm lý học; về hoạt động nghiên cứu và giảng dạy ở Việt Nam đối với Tâm lý học về tôn giáo. Đồng thời hội thảo mang đến cơ hội cho người tham gia để kết nối, tạo mạng lưới các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Tâm lý học về tôn giáo ở Việt Nam.

   Do tình hình dịch bệnh Covid 19 diễn biến phức tạp nên Hội thảo được tổ chức dưới 2 hình thức trực tuyến và trực tiếp. Tham dự Hội thảo có các đại biểu, các nhà khoa học đến từ nhiều cơ quan Nhà nước, các đơn vị nghiên cứu, các trường đại học như: Ban Tôn giáo Chính Phủ; Ủy Ban Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam; Học viện khoa học xã hội, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Bộ môn Tôn Tôn giáo học, Đại học Khoa học xã hội và Nhân Văn; Viện Tôn giáo và Tín ngưỡng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh;… các học viên cao học, nghiên cứu sinh của Khoa Tôn giáo học, Học viện Khoa học xã hội và toàn thể cán bộ Viện Nghiên cứu Tôn giáo.

   Trong báo cáo đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Chu Văn Tuấn nêu rõ chủ đề của Hội thảo đã nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu, giảng viên đến từ các viện nghiên cứu, các trường đại học và các nhà tu hành tôn giáo. Hội thảo đã nhận được 14 bài tham luận đề cập đến các chủ đề của Hội thảo.

   Có thể khái quát các bài tham luận thành hai nhóm: Nhóm chủ đề nghiên cứu, trao đổi về khái niệm, cách tiếp cận của Tâm lý học về tôn giáo và nhóm chủ đề áp dụng lý luận Tâm lý học về tôn giáo vào thực tiễn đời sống tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.

   Nhóm nghiên cứu, trao đổi về khái niệm, cách tiếp cận của Tâm lý học về tôn giáo có các bài tham luận đáng chú ý như Nguồn gốc tư tưởng tâm lý và các loại hình tín ngưỡng, tôn giáo trong lịch sử: Một hướng nghiên cứu của PGS. TS. Nguyễn Phú Lợi. Bài viết tìm hiểu về sự ra đời, biến đổi của tôn giáo trên thế giới và ở Việt Nam trên cơ sở xu hướng tư tưởng, tâm lý. Theo PGS. TS. Nguyễn Phú Lợi, tôn giáo không chỉ có nguồn gốc từ kinh tế xã hội hay nhận thức, mà còn có nguồn gốc tư tưởng tâm lý. Xuất phát từ nguồn gốc tư tưởng tâm lý đã dẫn đến những trào lưu xu hướng tư tưởng tôn giáo, hình thành các loại hình tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau. Chính tâm lý, chứ không phải là nhận thức, dựa trên những điều kiện kinh tế, xã hội hiện thực đã tạo nên tâm thức tôn giáo, các loại hình tôn giáo khác nhau trong lịch sử tôn giáo của nhân loại.

   Trong bài viết Tâm lý học tôn giáo: Điểm giao thoa giữa các hướng tiếp cận, TS. Vũ Thu Trang nêu quan điểm tôn giáo là một chủ đề hấp dẫn đối với các nhà Tâm lý học. Các nghiên cứu trải nghiệm tôn giáo có thể chia theo hai trường phái: nghiên cứu các thành phần của trải nghiệm tôn giáo (trường phái cấu trúc) và nghiên cứu chức năng của trải nghiệm tôn giáo (trường phái chức năng). Tiếp cận cấu trúc là giúp chia nhỏ trải nghiệm tôn giáo thành các thành phần, nhà nghiên cứu có thể áp dụng các hướng tiếp cận tương ứng với các thành phần. Ví dụ, nhận thức về đấng siêu nhiên là một thành phần của trải nghiệm tôn giáo. Có thể áp dụng tiếp cận Tâm lý học nhận thức, những lý thuyết Tâm lý học nhận thức về cách con người hình thành khái niệm để nghiên cứu nhận thức về đấng siêu nhiên. Tương tự, có thể áp dụng thuyết hành vi để nghiên cứu tác động của học tập, đặc biệt là học tập xã hội, tới việc hình thành các hành vi tôn giáo. Theo tác giả bài viết, có thể nhìn nhận Tâm lý học về tôn giáo như điểm giao thoa giữa các hướng tiếp cận. Tiếp cận nhận thức, tiếp cận hành vi, tiếp cận phát triển, hay tiếp cận nhân cách đều là những hướng nghiên cứu đã được khai phá từ lâu, với nền tảng lý thuyết đa dạng. Tâm lý học về tôn giáo cần tận dụng những hướng tiếp cận lâu đời trong Tâm lý học để vận dụng vào nghiên cứu trải nghiệm tôn giáo. Chính trong quá trình đó, Tâm lý học về tôn giáo sẽ khẳng định được tính riêng biệt và độc đáo của mình.

   Một đóng góp rất có ý nghĩa cho hội thảo là bài tham luận của TS. Nguyễn Văn Quế, tập trung làm rõ cách tiếp cận của Phân tâm học đối với vấn đề tôn giáo. Theo tác giả, cách tiếp cận xem tồn tại người và sự phát triển của xã hội là xuất phát từ yêu cầu khách quan và cần thiết, không những góp phần làm phong phú kho tàng lý luận mà còn giúp có thêm cơ sở để xây dựng những giá trị sống (con người với con người, con người với tự nhiên, con người với xã hội) trong tiến trình lịch sử loài người. Theo tác giả, tôn giáo được nghiên cứu trong giai đoạn phát triển tương đối muộn của Phân tâm học, khi mà các nhà Phân tâm học tin rằng có thể vận dụng quy luật sinh lý - tâm thần cá thể để giải thích các hiện tượng quan trọng như vấn đề truyền thống, phong tục tập quán, tôn giáo, đạo đức, văn hóa và văn minh của các dân tộc trong quá trình phát triển. Trong bài viết này tác giả lần lượt làm rõ cách tiếp cận của ba nhà Phân tâm học tiêu biểu gồm Freud, Jung và Fromm về tôn giáo, từ đó chỉ ra những giá trị và hạn chế của cách tiếp cận này.

Tham luận Trắc ẩn và tự trắc ẩn: Hai mặt của tình yêu thương của PGS.TS. Trần Thu Hương và TS. Trần Thu Hương tập trung thảo luận về trắc ẩn, tự trắc ẩn từ góc độ của khoa học tâm lý và quan điểm Phật giáo. Trắc ẩn và tự trắc ẩn cùng với Chánh niệm là những khái niệm được nghiên cứu ngày càng chuyên sâu trong những thập kỷ trước của thế kỷ 21. Ở một góc độ nào đó, trắc ẩn và tự trắc ẩn được xem như những đặc trưng nhân cách của con người. Trong Phật giáo, hai khái niệm này được xem như những phẩm chất của người tu hành. Theo hai tác giả, khi nhìn rộng ra, trắc ẩn và tự trắc ẩn là hai tiến trình bổ sung lẫn nhau để xây dựng nên tình yêu thương của con người: đó là hai mặt của tình yêu thương.

   ThS. Dương Văn Biên, có bài Tâm lý học về tôn giáo và Tâm lý học của tôn giáo nêu rõ Tâm lý học về tôn giáo và Tâm lý học của tôn giáo là hai lĩnh vực có liên quan với nhau nhưng khác biệt nhau. Tâm lý học của tôn giáo nói chung và Tâm lý học của Kitô giáo có nguyên tắc là các tìm hiểu Tâm lý học đều dựa trên nền tảng giáo lý và thần học để giải thích các vấn đề của đời sống tôn giáo nhưng không được trái với đức tin tôn giáo. Theo tác giả, Tâm lý học về tôn giáo với tư cách là một chuyên ngành của khoa học Tâm lý học sử dụng các phương pháp và cách tiếp cận của Tâm lý học để nghiên cứu về các vấn đề tôn giáo của con người như niềm tin, cảm xúc, nguồn gốc tôn giáo, hành vi tôn giáo…

Nhóm chủ đề áp dụng lý luận Tâm lý học về tôn giáo vào thực tiễn ở Việt Nam đã phân tích và nêu rõ những hướng cụ thể áp dụng Tâm lý học về tôn giáo vào nghiên cứu thực tiễn ở Việt Nam. Tiếp cận Tâm lý học tôn giáo (nghiên cứu trường hợp các tín đồ thờ Mẫu ở Việt Nam) của TS. Nguyễn Ngọc Mai cho biết việc áp dụng Tâm lý học và Tâm lý bệnh học trong điều trị các bệnh liên quan đến thần kinh của con người là một cách tiếp cận không mới, đã gặt hái được nhiều thành công trên phương diện y học. Có nhiều con đường (cách tiếp cận) để lý giải bản chất các vấn đề liên quan đến tôn giáo nói riêng và khoa học xã hội nói chung, vấn đề là câu hỏi nghiên cứu đặt ra cần chính xác và người nghiên cứu đủ nghị lực, khả năng để theo đuổi tìm hiểu. Những cách tiếp cận mới sẽ đem lại những kiến giải mới và đó là cống hiến cho khoa học và cuộc sống.

   PGS.TS. Nguyễn Hồi Loan và TS. Bùi Thanh Minh với Phật giáo Công tác xã hội (Buddhist Social Work): Sự kết hợp giữa Phật giáo với Tâm lý học và Công tác xã hội trong xây dựng và vận hành Mô hình cai nghiện ma túy và hỗ trợ người nhiễm HIV tái hòa nhập cộng đồng tại chùa Pháp Vân, Hà Nội đã nghiên cứu trường hợp chùa Pháp Vân trong trợ giúp người nghiện ma túy cho thấy sự tham gia sâu sắc của Phật giáo trong trợ giúp các nhóm yếu thế, giải quyết các vấn đề xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển bền vững. Trong bối cảnh nguồn lực nhà nước còn hạn chế, mô hình cai nghiện bắt buộc có nhiều việc cần đánh giá thêm. Tác giả cho thấy những phương diện tinh tế mà sự tác động của Phật giáo vào tâm lý của người nghiện đã mang lại những kết quả rất đáng ghi nhận. Mô hình chùa Pháp Vân đã cung cấp và gợi mở một xu hướng kết hợp giữa Phật giáo với Công tác xã hội trong để giải quyết một vấn đề xã hội có tính nan giải.

   TS. Đào Thanh Phong (TS. ĐĐ. Thích Quảng Phú) qua nghiên cứu Sử dụng một số phương pháp trong Phật giáo để điều chỉnh tâm lý con người, cho thấy hầu hết những người theo Phật giáo đều sử dụng các phương pháp tu tập Phật giáo để điều chỉnh tâm lý của mình nhằm giúp cho thân tâm khỏe mạnh, cuộc sống an lạc hạnh phúc. Phương pháp quán từ bi là phương pháp phổ thông, là phương pháp tu tập hằng ngày để chuyển hóa những phiền muộn khổ đau, phương pháp quán nhân duyên giúp con người hiểu rõ nguyên nhân nguồn cội của nỗi khổ niềm đau, phương pháp quán vô thường giúp con người hiểu được quy luật cuộc sống nhân sinh luôn dịch chuyển và biến đổi. Cầu nguyện là phương pháp dễ thực hành, giúp con người tìm được nơi nương tựa tâm linh, tọa thiền là phương pháp giúp cho con người được tĩnh tâm, tinh thần thoải mái an lạc. Việc sử dụng phương pháp tu thích hợp là tùy theo căn cơ, độ tuổi, mức độ nhận thức giáo lý của mỗi người. Phương pháp tu tập theo giáo lý của nhà Phật để điều chỉnh tâm lý rất phong phú và đa dạng, hiệu suất sử dụng đều đạt tỷ lệ ở mức cao.

Hội thảo đã nhận được các ý kiến đóng góp quý báu của các nhà khoa học, các đại biểu tham dự hội thảo bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến tiếp qua đó làm sâu sắc thêm những nội dung trong các bài tham luận, cũng như trao đổi, thảo luận về những nội dung, chủ đề của Hội thảo. Nhìn chung, các tham luận của Hội thảo đã đưa ra nhiều luận điểm khoa học giá trị, cung cấp các thông tin và gợi mở hữu ích đối với việc nghiên cứu Tôn giáo, nghiên cứu Tâm lý học về tôn giáo cũng như áp dụng Tâm lý học về tôn giáo vào trong thực tiễn hoạt động nghiên cứu tôn giáo ở Việt Nam hiện nay. Qua các ý kiến đóng góp trong hội thảo đã làm sâu sắc hơn những nội dung đã được đề cập trong các tham luận, đồng thời trao đổi về những  vấn đề của cách tiếp cận Tâm lý học về tôn giáo, những khả năng vận dụng cách tiếp cận này trong nghiên cứu tôn giáo, tín ngưỡng ở Việt Nam, những lý thuyết Tâm lý học về tôn giáo đương đại, v.v..

   Cuối cùng PGS.TS. Chu Văn Tuấn, thay mặt Ban Tổ chức Hội thảo xin được trân trọng cám ơn các nhà khoa học đã ủng hộ và đóng góp cho Hội thảo giàu ý nghĩa này.  PGS.TS. Chu Văn Tuấn cho rằng hội thảo được diễn ra thành công như ngày hôm nay là có sự cộng tác góp sức của các nhà khoa học, các nhà quản lý đã tham gia viết bài cho hội thảo.

Các tin đã đưa ngày: